Tenglar

■ri­judagur 8. jan˙ará2013 | vefstjori@reykholar.is

TorfbŠrinn veglegi ß Reykhˇlum 1873-1951

Fyrir framan Pßl GÝslason sitja Hßkon Sveinsson, Lilja ١rarinsdˇttir og Ingˇlfur Pßlsson. Nßnar Ý meginmßli.
Fyrir framan Pßl GÝslason sitja Hßkon Sveinsson, Lilja ١rarinsdˇttir og Ingˇlfur Pßlsson. Nßnar Ý meginmßli.
1 af 3

Unnsteinn Hjálmar Ólafsson (Hjalli á Grund) lumar á mörgum gömlum og merkilegum ljósmyndum. Núna sendi hann vefnum mynd sem tekin var þegar Reykhólabærinn gamli var rifinn árið 1951 (mynd nr. 1). Á myndinni er Páll Gíslason á Litlu-Grund ásamt Hákoni Sveinssyni, syni sínum Ingólfi og milli þeirra Lilju Þórarinsdóttur, móður áðurnefnds Unnsteins á Grund og Guðmundar Ólafssonar, sem núna á heima á Litlu-Grund. Á ungum aldri átti Lilja um skeið heima í torfbænum gamla á Reykhólum. Síðar var hún langa ævi húsfreyja á Grund en býr nú í Barmahlíð á Reykhólum, níræð að aldri.

 

Tengdadóttir Lilju, Ásta Sjöfn Kristjánsdóttir, kennari á Litlu-Grund, skrifaði á sínum tíma ritgerð um torfbæinn á Reykhólum þegar hún var við nám í Kennaraháskóla Íslands (tengill hér neðst). Þar er saman kominn margvíslegur fróðleikur um fyrri tíð á Reykhólum ásamt mörgum ljósmyndum úr einkaeigu. Þar á meðal er hluti myndarinnar sem í upphafi var getið. Inn í ritgerðina er felld samantekt Hjartar Þórarinssonar fyrrum skólastjóra, bróður Lilju, um bæinn sjálfan. Þar segir m.a.: 

  • Bjarni Þórðarson reisti þennan bæ 1873-1874. Stærð þessa bæjar og reisn var slík að aðeins bærinn í Rauðseyjum þótti hæfur til samanburðar. Mælieining þeirra tíma var hversu margar hurðir væru á járnum. Reykhólabærinn mun hafa verið með 29 eða 30 hurðir og lofthlera á járnum.

Undir lokin var bærinn orðinn „svo hrörlegur að símastaurar voru reistir upp við þilin svo þau féllu ekki fram á hlaðið. Bærinn var að hruni kominn er hann var jafnaður við jörðu haustið 1951“.

 

Innskot: Þegar þessi samantekt var birt hér á vefnum greindi fólk á um það, hvort ungi maðurinn vinstra megin á mynd nr. 1 væri Gísli sonur Páls (og bróðir Ingólfs) eða ekki. Eins og sjá má í athugasemdum hér fyrir neðan er það komið á hreint. Textanum hér í upphafi máls og undir myndinni hefur verið breytt til samræmis við það og spurning um þetta til lesenda felld út.

 

Mynd nr. 2 er ljósmynd af Reykhólabænum en á mynd nr. 3 er teikning af bænum ásamt uppdrætti af húsaskipan. Höfundur teikninganna er Samúel Eggertsson, teiknarinn og kortagerðarmaðurinn þjóðkunni, uppalinn í Munaðstungu í Reykhólasveit, bróðursonur sr. Matthíasar Jochumssonar frá Skógum í Þorskafirði. Samúel til aðstoðar við að mæla bæinn var áðurnefndur Hjörtur Þórarinsson, sem þá var á fermingaraldri.

 

Smellið á myndirnar að venju til að stækka þær. Hér má sjá mynd nr. 1 enn stærri.

 

Sjá nánar:

Ásta Sjöfn Kristjánsdóttir: Torfbærinn á Reykhólum

Efst er smellt á einstaka kafla ritgerðarinnar og skal vakin athygli á því, að í sumum tilvikum birtast þá einnig undirkaflar hægra megin í línunni.

 

Athugasemdir

Ůrymur Sveinsson, ■ri­judagur 08 jan˙ar kl: 23:33

Svo var ReykhˇlabŠnum lřst af Gunnari St. Gunnarssyni sem var kaupama­ur hjß Bjarna ß Reykhˇlum ßrin 1897 og 1898.
"BŠrinn ß Reykhˇlum:
┴­ur en Úg segi frß hinum daglegu st÷rfum ß ÷llum timum ßrs, Štla Úg a­ lřsa bŠnum, sem r˙ma­i allt ■etta fˇlk, er Úg hefi sagt frß. BŠrinn er ■rj˙ h˙s samhli­a, bygg­ ˙r streng; sn˙a ■au Ý ˙tsu­ur, 15 ßlna l÷ng og 6 ßlna brei­, bygg­ 1873. Undir sy­sta h˙sinu hßlfu er kjallarÝ; loft er Ý h˙sinu og upp ß ■vi er a­al ba­stofan; kvistur er ˙t ˙r hvorri hli­ hennar, su­urkvistur og nor­urkvistur. Undir loftinu ß ba­stofunni eru stofur, sÝn Ý hvorum enda, ÷nnur Ý vesturenda. Innsta-stofa, 6 ßlnir ß hvern veg, en hin 5 og 6 ßlnir, äKamelsi­." ┴ milli stofanna er h˙s, 4 ßlnir ß annan veginn, en 10 ß hinn og stendur ■a­ undir kvistunum bß­um gegnum bß­a veggina. 1 ■essu mi­h˙si, Pallinum, er haf­ur vefstˇll ß vetrum. Ůar er og eldavÚl og uppgangur i ba­stofuloft, og gangur ni­ur Ý kjallarann. ═ mi­h˙sinu er ennfremur lÝti­ matarb˙r. ┌r ■essu mi­h˙si, Pallinum, er gangur til dyra me­ fjalagˇlfi og al■ilja­ur me­ lofti yfir gegnum hin tv÷ h˙sin. A­ austanver­u vi­ ganginn er Ý mi­h˙sinu b˙r, en i nyrsta h˙sinu eldh˙s me­ hlˇ­um. Vestanver­u vi­ ganginn, er Mi­stofan, en hinum megin Fremsta stofa, bß­ar me­ lofti yfir. Lofti­ yfir Mi­stofunni hÚt Mi­loft og gengi­ Ý ■a­ gegnum Nor­urkvistinn, en yfir Fremstu stofunni hÚt Dyraloft. Ůar var b˙i­ stundum, ■egar margt var, einkum ß sumrin. Ůanga­ upp var stigi ˙r karldyrum, rÚtt vi­ eldh˙sdyrnar. Fyrir vesturst÷fnum ÷llum var samhangandi ■il, og ■ar voru dyr me­ lÝtilli forstofu; ˙r henni var gengi­ Ý Innstu stofu og Mi­stofu. FyrÝr austan gafla bŠjarh˙sanna, en ßfast vi­ ■au, eru tvŠr skemmur me­ lofti Ý og samhangandi ■ili, 5 ßlna brei­ar og 10 ßlna langar. ┌t frß eldh˙shorninu i austur er salerni og ■ar undir, 3 ßlna dj˙p ■rˇ fyrir skolp, og mßtti veita for ■essari eftir ÷llu t˙ninu Ý smß skur­um. A­al bŠjardyr voru ß mi­jum hli­arvegg nyrzta h˙ssins mˇti nor­ri. Var stundum haf­ur lausask˙r vi­ dyr ■essar ß vetrum. ┴ Mi­loftinu hÚlt einkum eldra fˇlki­ til. Var ■a­ ■ar meira ˙t af fyrir sig. Fyrir su­urhli­ bŠjarins var ■il fyrir Su­urkvisti. Kirkjan stˇ­ nor­austur af bŠnum og nßlŠgt honum Ý mi­jum kirkjugar­i. Peningsh˙s eru su­vestur af bŠnum, fjˇs fyrir 14 nautgripi, fjßrh˙s fyrir 240 fjßr, hesth˙s fyrir 16 hesta og svo smi­ja. Vi­ ■essi h˙s er hla­a, 40 ßlna l÷ng, 9 ßlna brei­ og 9 ßlnir upp Ý mŠni; ■ilgaflar ß bß­um endum. Annars sta­ar voru svo h˙s fyrir 180 fjßr me­ hl÷­u vi­, og Ý ■ri­ja sta­num h˙s fyrir 100 fjßr me­ hl÷­u vi­. Ůß var upp undir fjallinu ß Grund (ey­ibřli ■ß) h˙s fyrir 70 fjßr og nokkra hesta. Alls voru ■vÝ h˙s yfir um 600 fjßr, en svo gekk ß ÷llum vetrum nokku­ af fÚ ˙ti Ý eyjunum og nesjunum Ý landi. Alls voru um 50 hross ß bŠnum."

Helga Jßtvar­ardˇttir, ■ri­judagur 08 jan˙ar kl: 23:37

Ma­urinn sem ■i­ haldi­ a­ sÚ GÝsli Pßlsson er mßgur hans Hßkon Sveinsson tvÝburabrˇ­ir ArndÝsar Sveinsˇttur. ArndÝs og GÝsli ßttu heima Ý Tilraunast÷­inni fyrst til a­ byrja me­ og fluttu svo a­ Barmi Ý Gufudalssveit, seinna fluttu ■au su­ur ß SnŠfellsnes

KristÝn I. Tˇmasdˇttir, mi­vikudagur 09 jan˙ar kl: 13:28

Ůa­ er rett hja Helgu. Hßkon Sveinsson er vinstra megin vi­ Lilju
ß myndinni.

Skrifa­u athugasemd:


Atbur­adagatal

« Nˇvember 2017 »
S M Ů M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30